(हिमालयको पृष्ठभूमिमा
एउटा घर छ । त्यो घरको आधामाथिको भागमा सेतो माटो र आधा तल्लो भागमा रातो माटोले
पोतिएको छ । त्यो घरको सिकुवामा ढोल झुन्डिरहेको छ । त्यो घरको आँगनमा मकैको
ठाङ्ग्रा छ । त्यो ठाङ्ग्रा मुनी खोङमा छ । त्यो खोङमाको अगाडि एउटा आधाबैंसे
महिलाले ढुङगामाथि बसेर एकोहोरो आकाशतिर जूनलाई हेरिरहेको छ ।)
बाखामाː
(बिस्तारै आएर त्यो महिलाको काँधमा समाउँदा त्यो महिला
बिस्तारै फर्किन्छ ।) आमा, तपाईंलाई के भयो ?
आमाː
(बिस्तारै टाउको हल्लाउँदै) केही पनि भॉको छैन ।
बाखामाː
(नियाल्दै) अनि किन आगनमा एक्लै टोलाएर बसिरहनु भॉको त आमा ?
आमाː
(आँशु पुच्दै) त्यतिकै । बस्नु मन लागेर ।
बाखामाː
(फकाउँदै) आमा ǃ नरुनुहोस्, नरुनुहोस् (बिस्तारै उठाउँदै) आमा, जे नहुनु थियो, त्यो भइसक्यो । अब सधैँ
यसरी पापाको यादमा रुएर त हुँदैन नि ǃ बरु हिम्मतको साथ आत्मबल
पो बलियो पार्नु पर्छ त ǃ
आमाː
(आँशु पुछ्दै) त्यो ता हो । तर, आफन्तको बियोगमा आँशु पिएर बाँच्नु पर्दा मन कहाँ थामिन्छ र
? जति मन थाम्यो, उति नै छातीमा भक्कानो
छुटेर आउँछ ।
कमाण्डरː
(भित्रबाट आएर) बाखामा,
हामी यो गाउँमा
छिरेको शत्रुहरुले सुँईको पाइसकेछ । तर्सथ,
शत्रुहरुलेहामीलाई
छ्याप्छ्याप्ती खोजिरहेको छ । अहिले सदरमुकाममा शत्रुहरुको सङ्ख्या कम छ । यही
मौकामा हामीले सदरमुकाम कब्जा गरेर शहीद कम्रेड नामसामको रगतको मूल्य उठाउनै पर्छ
। (भित्रतिर हेर्दै) कम्रेड वाबुनिमा ǃ
वाबुनिमाː
(पाश्र्वमा) हजुर सा’प ǃ
कमाण्डरː
सबै कम्रेडहरुलाई होसियारीको साथ अगाडि बढाऊ ।
वाबुनिमाː
(पाश्र्वमा) हुन्छ सा’प ǃ
कमाण्डरː
बाखामा, तपाईं पनि होसियारीको साथ
बस्नुहोला । अहिले हामी जान्छौं । (चारैपटिबाट छापामारहरू लामबद्ध निस्किएर जान्छ
। त्यो छापामारहरुको बीचमा लागेर कमान्डर पनि जान्छ । उनीहरु गएतिर आमा–छोरीले एकोहोरो हेरिरहन्छ ।)
आमाː
(बाखामातिर हेर्दै) बाखामा, यो बन्दुकेहरु
किन सधैँ हाम्रै घरमा बास बसेर जान्छ ?
बाखामाː
आमा, यिनीहरु आÇनो मुक्तिको लागि लड्ने छापामारहरु हो । शान्तिपूर्ण
तरिकाले आÇनो अधिकार सरकारलाई
माग्दा नपाएपछि सरकारकै विरुद्धमा यो छापामारहरुले हतियार उठाएको छ ।
आमाː
तर बाखामा, आÇनै देशको दाजुभाइ–दाजुभाइ लडेर समस्याको
समाधान हुन्छ त ?
बाखामाː
त्यो त कहाँ हुनु आमा,
हुँदैन नि ǃ बरु अभैm गृहयुद्धको दलदलमा देश
फसिन्छ । देशमा शान्ति सुरक्षा हुँदैन । देश असफल राष्ट्र बन्छ । विदेशी हस्तक्षेप
बढ्छ । देशको राष्ट्रियतामाथि नै प्रश्न चिन्ह् उठ्छ । त्यतिखेर त्यो देशै रहन्छ
कि रहन्दैन, केही थाहा हुँदैन ।
आमाː
बाखामा, हाम्रो देश जरजर भएको छ ।
देशको अवस्था कहाली लाग्दो छ । तैपनि पनि किन हाम्रो देशको नेताहरु कुकुर–बिरालो जस्तो लाप्पा मात्रै खेलिरहेको छ ? अनि किन विद्रोहीपक्षको मागप्रति राज्यपक्ष सधैँ मौन रहन्छ ?
बाखामाː
मौन मात्रै कहाँ हो र,
आमा ? विद्रोहीहरुलाई हतियारको भरमा दबाई रहनु खोज्छ । अचम्मको
कुरा त यो हो कि, हतियारले दबाएर विचार
मर्दैन भनेर यो नेताहरुको कहिल्यै बुद्धि फिरेन । यो नेताहरु सबै बाठैबाठा मात्रै
भयो । एकले अर्कालाई दोहोलो काड्न मै बुद्धि–ज्ञान, समय, सम्पत्ति खर्च ग¥यो । यहाँ सबै ठुटे नेतै नेता मात्रै भयो । कोही पनि
राजनेता भएन । आÇनो स्वार्थ पूर्ति गर्नु
बाहेक राष्ट्र, राष्ट्रियता र
नागरिकप्रति कहिल्यैउत्तरदायी भएन ।
आमाː
बाखामा, हाम्रो नेताहरुको ताल
सधैँ यस्तै रहने हो भने देश नरहनु पनि सक्छ । अनि देशै नरहे यो नेताहरुले कहाँ
ढलिमुली गर्दो रहेछ त ?
बाखामाː
आमा, देशको संक्रमणकालिन
अवस्थामा यस्तै हुन्छ ।
आमाː
हो, हुन्छ । तर राजनेता भएपछि
सही तरिकाले त्यसको व्यवस्थित गर्नु पनि जान्नु पर्छ नि ǃ बलियो छु भन्दैमा दुब्लोलाई मारिहाल्नु ता भएन नि ǃ आÇनो अधिकार खोज्दा अरुको
अधिकार हनन् गर्नु ता भएन नि ǃ आÇनो अधिकार पनि खोज्नु जान्नु पो पर्छ त ǃ
बाखामाː
आमा, तपाईंले सरकारको बचाउ
गर्दै हुनुहुन्छ ।
आमाː
त्यो तिम्रो बुझाईको कुरा हो । तर, मैले कसैको बचाउ गरेको छुईन र गर्दिन पनि । म जे देख्छु, त्यही भन्छु । जे भन्छु,
त्यही गर्छु ।
आखेरी, म पनि त राज्यबाटै हारेको
बाखामामा त हुँ नि । तर यतिकुराचाहिँ सत्य हो कि, युद्धबाट समस्याको
समाधान हुँदैन । यो मेरो वैचारिक मत हो । म गलत पनि हुन सक्छु ।
बाखामाː
त्यो त तपाईंको वैचारिक कुरा हो । तर विचार र शिद्धान्तले
मात्रै समस्याको समाधान हुँदैन, आमा । आवश्यकता अनुसार
हतियार पनि उठाउनु पर्छ ।
आमाː
तिमीले युद्धलाई बढावा दिँदैछौ ।
बाखामाː
(आक्रोसमा) तपाईंले मलाई आत्मा समर्पण गराउँनु खोज्दै
हुनुहुन्छ । आत्मा समर्पण भन्ने कुरा युद्धमा नहोमिएको तपाईंलाई के थाहा ? तपाईंलाई थाहा छ ? हाम्रो पूख्यौली
राज्यहरुलाई हडपेर हामीलाई नै शरणार्थी बनाएको कुरा ? हाम्रो पूर्खाहरुलाई मुला काटेभैm काटी मारेको कुरा ?
हाम्रो
पूर्खाहरुको घुँडाको पाङग्रा काटेर दौडाएको कुरा ? तपाईंलाई थाहा छ, हाम्रो पूर्खाहरुलाई बलात्कार गरेर मारेको कुरा ? हाम्रो पूर्खाहरुको गुप्ताङगहरु काटेर मारेको कुरा ? हाम्रो पूर्खाहरुलाई सूलीमा चढाएर फाँसी दिएकोकुरा ? हाम्रो पूर्खाहरुको छाला काडेर नुन खोर्सानी र चुक दलेर
तड्पाइ तड्पाइ मारेको कुरा ? तपाईंलाई थाहा छ, हाम्रो पूर्खाहरुको लासलाई गिद्धहरूले खाँदा पनि
हा..हा..हा..भन्दै धपाएको कुरा ? के यो सबै प्रश्नहरुको
उत्तरहरु तपाईंलाई थाहा छ ? तपाईंलाई यति मात्रै थाहा
छ कि, हतियारले समस्याको समाधान
हुँदैन भन्ने कुरा । तर आवश्यकता अनुसार हतियार पनि उठाउनु पर्छ । हतियार उठाउनु
रहर होइन आमा, बाध्यता हो, बाध्यता ।
आमाː
(आक्रोसमा) भो, नसिकाउ यस्तो कुरा ǃ तिमीले भन्दा अगाडि मैले धेरै भोटो फटाएको छु । र, तिम्रो सबै प्रश्नहरुको उत्तरहरु पनि मलाई राम्ररी थाहा छ ।
मलाई यो पनि थाहा छ कि, आÇनो अधिकार माग्दा तिम्रो आ’पाको शत्रुहरुले
विभत्स हत्या गरेको कुरा पनि । तर मैले भन्नु खोजेको कुरा यति मात्रै हो कि, हतियारले समस्याको समाधान हुँदैन भन्ने कुरा । (अचानक
झस्किएर बाखामा भाग्छ । बन्दुकको आवाजसँगै आमा भुकलुक्क ढल्छ ।)
सेनानीː
(पाश्र्वमा) ओई केटा हो ।
सेनाहरूː
हजूर सा’प ǃ
सेनानीː
राम्ररी खोजतलास गर ।
सेनाहरूː
(पाश्र्वमा) हुन्छ सा’प । (सेनाहरु प्रवेश गरेर
यताउति खोजतलास गर्छ ।)
सेनानीː
खै कता भाग्यो अरु ?
(लासलाई हेर्दै)
साले यो बूढीया पो अकालमै गएछ । (आदेश दिंदै) ओइ केटा हो ?
सेनाहरूː
हजुर सा’प ǃ
सेनानीː
(आदेश दिँदै) यो बूढीयाको छेउछाउमा पर्चाहरु छर्दे ।
सेनाहरूː
हुन्छ सा’प ।
सेनानीː
अनि सुन् ।
सेनाहरूː
हजुर सा’प ।
सिपाहीː
यो बूढीयाको लाश छेउमा केही गोलीहरु पनि राख् । अनि ‘सरकारी सुरक्षाकर्मीहरुमाथि आक्रमण गरेकोले जवाफी
कार्वाहीमा एक आतङ्ककारी महिलाको घटना स्थलमै मृत्यु भयो’ भनेर समाचार पठा
सेनाहरूːहुन्छ, सॉप । (आÇनो झोलाबाट पर्चाहरु निकालेर छर्छ । त्यो लासको छेउमा एउटा
ग्रिनेट पनि राख्छ । खोजतलासपछि सेनानीको प्रवेश गर्छ ।)
सेनानीː
खोई केटा हो ? अरू आतङ्ककारीहरुलाई
भेटेनौं ?
सेनाहरूː
(एउटै स्वरमा) भेटेनौ सा’प ।
सेनानीː
ल ठीक छ । उसो भए अब हाई एलर्टको साथ सर्च गर्दै हिँड केटा
हो ।
सेनाहरूː
(एकै स्वरमा) हुन्छ,
सा’प । (सेनाहरूको बीचमा सेनानी जान्छ । एउटा लठेप्रो काँदमा
रेडियो झुण्डाएर प्रवेश गर्दा लासलाई देख्छ ।)
लठेप्राː
(आत्तिन्दै) छ...छ...छन्ना ? ति...ति..तिमीलाई
के..के..के भयो ? (गुहार्दै)
तु...तु..तुप्पा । छ...छ...छन्नालाई से...से...सेनाले मा...मा...मारेछ, ह...ह... है । छि...छि...छिटो आ...आ...आउनु प...प...प¥यो, ह...ह...है ।
य...य...यहाँ ब....ब...बर्वाद भ...भ...भयो,
ह...ह...है ।
(लठेप्राको रेडियोमा पीडाको गीत बजिरहेको हुन्छ । यताउति हेर्दै बिस्तारै चाल
मारेर बाखामाको प्रवेश हुन्छ । लटेप्राको छेउमा बिस्तारै बसेर बाखामा रुन्छ । खलबल
गर्दै गाउँलेहरु दौडिएर आउँछ । गाउँलेहरु छक्क पर्छ । गीत सकिएपछि रेडियोले समाचार
भन्छ ।)
रेडियोː
अहिले तपाईंहरु सुन्दै हुनुहुन्थ्यो आधुनिक गीत । अब
सुन्नुहोस ब्रेकिङ न्यूजः ‘आज बिहान खोटाङको
पाथीभारामा सेना र आतङ्ककारीबीच मुडभेड हुँदा एक आतङ्ककारी महिलाको घटना स्थलमा नै
मृत्यु भएको छ । उक्त आतङ्ककारी महिलाबाट सेनाले एक थान एसएसजी राईफल र सयवटा गोली
बरामत गरेको छ । हाल त्यस घटनास्थल वरपर सेनाले आÇनो कार्वाहीलाई
तीव्र बनाएको कुरा रक्षा मन्त्रालयले जनाएको छ ।’
साप्तोङखाː
हेर दक्छावुवाचि ǃ पोर बाखामापालाई मारेर
आतङ्ककारी भन्यो । अस्ती दोवालाई साम्खा गरिरहेकै ठाउँमा मारेर आतङ्ककारी भन्यो ।
हिजो वाचीपालेमालाई बलात्कार गरी मारेर आतङ्ककारी भन्यो । आज फेरि बाखामामालाई
घरैमा मारेर आतङ्ककारी भन्यो । (आक्रोसमा) के यो सबै सोझोसाझो जन्ताहरु आतङ्ककारी
नै हो त ? के आप्mनो अधिकार खोज्नेहरू सबै आतङ्ककारी नै हो त ? के आप्mनो अधिकार खोज्ने हामी
सबै आतङ्ककारी हौं त ? होइन भने किन राज्यले
सधैँ हामीलाई सीमान्तकृत बनाइरहन्छ ? के हामीले सधैँ राज्यको
अन्याय–अत्याचार र दमन सही नै
रहनु पर्ने हो ?
बाखामाː
(आक्रोशमा) होइन ǃ सुरक्षाको नाममा हामीलाई
राज्यले सधैँ अन्याय, अत्याचार र दमन गरिरह्यो
। आÇनो अधिकार माग्दा
आतङ्ककारी भन्दै सिधासाधा जन्ताहरुलाई भटाभट मारिरह्यो । अब यिनीहरुको अन्याय, अत्याचार र दमन सहेर बस्नु हुँदैन । आजैदेखि आÇनो अधिकारको लागि एकजुट भएर उठनु पर्छ । सहिदहरुको रगतको
मूल्य उठाउँनु पर्छ । अब हाम्रो सीमान्तकृति आवाजहरूलाई उठाउँनै पर्छ ।
गाउँलेहरुː
(एकै स्वरमा उठेर नारा लगाउँदै) हो हो, हाम्रो सीमान्तकृत आवाजहरूलाई उठाउनै पर्छ । उठाउनै पर्छ ।
बाखामाː
(नारा लाउँदै) सीमान्तकृत आवाजहरु जिन्दावाद ǃ
गाउँलेहरुː
(नारा लाउँदै) जिन्दावाद ǃ जिन्दावाद ǃ
बाखामाː
(नारा लाउँदै) सीमान्तकृत आवाजहरु जिन्दावाद ǃ
गाउँलेहरुː
(नारा लाउँदै) जिन्दावाद ǃ जिन्दावाद ǃ (गाउँलेहरुले निरन्तर नारा लगाई रहेको हुन्छ । प्रकाश
बिस्तारै बिलयन हुन्छ । नाराहरु झनभन चर्किन्दै जान्छ ।)
(पर्दा बन्द हुन्छ ।)
